Ameriketako artzaiaren alaba

Berrogei eta bost urte betetzen dituen egunean malkoak agertzen dira Laura Igantzin begietan. Aita du gogoan, atta. Ez da tristura, ez da mina, ez da poza. Bizipenak dira, elkarrizketan azaltzen dituenak, euskal artzainak Ameriketan bizitako hainbat pasadizo, hainbat sentimendu. Atta, Angel Yanci zen. Orain dela hamaika urte hila, justu lehenengo artzaien topaketa burutu eta gero. “Hura ezagutu zuen, bigarren edizioarako zendua zen, baina honetan segitzen dugu, nolabait berari zor diogu”, esaten du Laurak, artzaien diasporaren gora-beherak, gazi-zozoak errestkatatu nahi izan duen emakumeak. Laura Igantzi Mitxelena, Dickson, Kalifornian, jaio zen, 1972ko maiatzaren 19an. Bertara joan zen artzain bere aita, Angel Yanci (1928-2006), Alonsenea baserrian jaioa, Lesakan. “Hiru anai joan ziren, Josetxo, Beñardo eta atta. Elko Nevadara, lehenik, mendira, eta Kaliforniara, gero Tulli rantxora, enkargatu moduan”, kontatzen du Laurak, Lesakako bere etxean, oroitzapenez beteta dagoen txokoan. Elkon hamabi urte eman zituen, Californian, beste hamar. 1952an joan zen, 24 urterekin. Josetxo Lesakara itzuli zen; Beñardok Star hotela erosi zuen, akordeoia jotzen zuen. Han gelditu zen, bizkaitar batekin ezkondu eta hiru seme-alaben aita da. “Lesakan, baserri bakoitzatik gazte bat atera zen ameriketara”, aurreratzen du Laurak.Bere ama, Txelo Mitxelena, lesakarra da baita, Agortxeberri baserrikoa. Emakume bizkorra eta liraina 75 urterekin. 11 zituela ezagutu zuen gero bere senarra izanen zena, baserrian bertan. Baina maitasuna beranduago sortu zen, Angel Ameriketan zegoela, Lesakara bisitan etorri eta gero. "Kartaz izan zen berairen harremana, gero Lesakan ezkondu ziren eta Kaliforniara bueltatu ziren biek, zazpi urtez” . Han jaio ziren hiru umeak, Julian, zaharrena, orain telebistako aurkezle aski ezaguna; Beñardo, Lesakan albiente dena, eta Laura bera. HERRIRA BUELTA “Julian eskolan hasi zenean, zazpi urte beteta, herrira buelatzea erabaki zuten. Attak Lesakan lana eskatu zuen, Lamionacioneseko lantegian. Hasieran ez zuen lortu, gero bai. 15 urtez aritu zen biltegian, eta 56 urterekin erretiroa hartu zuen. Amerikak hemen egin zituela aipatzen zuen askotan”, azpimarratzen du Laurak. Esaldiak aski ongi adierazten du Ameriketako lan baldintza gogorrak. Laurak 2 urte zituen familia lesakara bueltatu zenean, herriko pisu batera. Horrengatik dio, haurtzaroan eta gaztaroan, diaspora anekdota besterik ez zela izan bere bizian. “Bagenekien han sortuak ginela, gaur egun herritartasun bikoitza daukagu, attak hango istorioak kontzatzen zituen, baina ipuin moduan hartzen nituen, ez nion garrantzirik ematen. Ezkondu nintzenean ikusi nuen han sortua nintzela”, onartzen du. 2005 arte horrela izan zen. Urte hartan, Arantzazun Artzain Munduko Kongresua burutu zen. Bertara hurbildu zen aitarekin. “Artzai gutxi zeudela ikusirik, Lesakako zerrenda osatzeko konpromisoa hartu nuen eta orduan aditu nituen benetan istorioak, ze baldintza gogorretan bizitu ziren eta aldi berean argazkietan beti pozik, irrifartsu ikusten genituela. Horrek zerbait piztu zidan. Baita ere negarrez, emozioz hurbildu zitzaidan emakume baten testigantzak”, argudiatzen du Laurak artzaiekiko bere gertutasuna. Oraindik era jorratzen duena. “Bai, zer ikasi haundia dugula iduritu zitzaidan eta hori hazia besterik ez zela”, dio.2005ean, bertan, Lesakan artzaien lehenengo topaketa gauzatu zuten. “Hogei joan ziren, atta haien artean. 2006an hil zen”. Ez bera bakarra, “egun hartako erdiak falta dira jada”. Laurak iragana berreskuratzea askotan gogorra dela onartzen du. “Baina beste aldetik, aberatsa. Behin, Iruñean nengoela, emakume bat hurbildu eta eskerrak eman zizkidan egindako lanarengatik. Oparirik ederrena zela esan zidan. Nik nere lana bukatutzat ematen nuen, batez ere sensazio gazi-gozoak barneratzen nituelako, besta bukatu eta hurrengo egunean ezin nuen horri buruz deus irakurri edota argazkirik ikusi. Mina sumatzen zuen, atta gogoan. Berarekin egindako zerbait zen eta bapatean, falta. Barrera bat, blokeo bat bezala. Etxean ere utzi behar nuela aipatu nien senarra eta seme alabari. Baina amak segitzeko eskatu zidan, attangatik egin behar duzu, zion. Eta horrek indarberritu zidan”, egiten du gogoeta Laurak. “Orain bai, disfrutatzen dut”, poza nabarmentzen du. FAMILIAREN BABESA Laurak familiaren garrantzia ere azpimarratzen du. Beraien babesa ezinbestekoa dela uste du. Are gehiago. Bere seme zaharrena, Xabier, 21 urte ditu eta Magisteritza ikasten ari da Gasteizen. “Lan bat egin behar zuten eta berak Ameriketako artzaien inguruan egin zuen, garrantzitsua ikusten zuen errealitate hori umeei helaraztea. Hori ikusita harro sentizen naiz”, dio Laurak, nolabaiteko hazia piztu dela ikusita.Alaba gazteenak Neskur du izena. 17 urte ditu eta orain berri bukatu ditu Batxilergoko ikasketak. Ingenieritza ikasi nahi du, baina bere arbasoen gora-beherak ederki asko barneratuak ditu baita. “Askotan etortzen zen nerekin artzaien bilkuretara. Ume txikia zela”.Laura Igantzik Transbidasoa enpresan dihardu lanean. Bertan dauka ogibidea, baina ez du alde batera utziko artzain mundua. Artzainen %40a Ameriketan gelditu zen. Beraz, haztarna haundiak daude han. Artzaiekin bi bidai egin ditu Ameriketara, 80 bat lagun tarte. Bigarren urtean Nevadara, 50 artzaiekin. “Bidai berezia izan zen. Elkon Alfonso Igoa lesakarra bizi da. Bera eta Peter Pemis, rantxo handia duen gizona nire aita artzai egon zen tokiak erakutsi zizkidaten eta benetan aita ikusten nuela uste nuen. Hantxe deskargatu nintzen. Osota. Behar nuen, nolabait aitari esan han nengoela, artzaiekin, pentsatzen nuen beste artzaiengatik egiten nuela, baina neregatik ere egiten nuen guzti hura. Orduan konturatu nintzen”, onartzen du. Bitxiaere Elkon topatutako harria. Lesakako etxean dauka, kutxatxo batean gordeta. “Zuri, zuria zen, eskutan haru eta oso berezia izan zen, aita berriz gogoan. Hiru puska ekarri nituen, bi zilarrez inguratu eta seme alabari oparitu nien lepoan zinzilikatzeko moduan”, kontatu eta berehala erakusten ditu.Ama ez da gehiago bueltatu. “Ez, beretzat oso gogorra izanen zen”. “Julian anaia bai, Kalifornian gurekin egon zen eta telebistarako aurkezle moduan ere joan zen”, jarraitzen du istorio bitxia Laurak. Emakumeen presentzia ere goraipatzen du. “Gure ohiturak maitatzen eta mantentzen saiatu ziren, hain urruti izan da...”.Laura Igantzi sei urtez Lesakan zinegotzi izan zen. PNV/EAJko alderdiaren udal taldean. Bigarren legealdian, osasun arazoak medio, kargua utzi behar izan zuen. “Artzai proiektuari bultzada emateko urte onak izan ziren”. Hija del pastor americano Laura Igantzi Mitxelena nació en Dickson, California, a donde su padre, Ángel Yanci, natural de Lesaka, había emigrado para trabajar como pastor. Casado con Txelo Mitxelena, los tres hijos del matrimonio nacieron allí. La familia regresó años después a Lesaka, y el padre se empleó en la factoría de Laminaciones. La diáspora, explica Laura, de 45 años, no fue más que una anécdota en su niñez. “Mi padre nos contaba historias, pero para mí eran como un cuento”, recuerda. Hasta que en 2005 participó en un congreso internacional sobre los pastores vascos en América. Fue en Aranzazu. Lo que vio y escuchó le impactó, tanto que se integró en la asociación que trabaja para rescatar la memoria de aquellos vecinos que salieron de tantos pueblos de Navarra y del País Vasco. Muchos regresaron. Otros se quedaron.

Ameriketako artzaiaren alaba

Kalifornian jaio eta Lesakan hazitako emakume honek Amerikatara joandako artzainen haztarnak josi ditu. Aitaren eskutik eta “atta” gogoan.

Comentarios

Más de 900 aspirantes en la segunda prueba de la OPE de Administrativo

Youness Assehli y Maitane Melero se estrenan en el palmarés de la Media Maratón de Pamplona

El 18 % de los navarros ha sufrido alguna estafa bancaria en Internet, según Irache

Una campeona de 13 años

El violonchelista Steven Isserlis debuta en Pamplona con un concierto dedicado a Haydn, Beethoven y Arriaga